दसैँमा खसीको पक्कु बनाउने तरिका : कस्तो मासु रोज्नेदेखि पकाउनेसम्मका तरिका

काठमाडौं । दसैँसँग जोडिएका परिकारमध्ये खसीको मासु विशेष मानिन्छ । त्यसमा पनि लामो समयसम्म राखेर खान मिल्ने भएकाले खसीको पक्कु नेपाली भान्साको परम्परागत परिकारका रूपमा परिचित छ ।

दसैँमा घरमा आउने पाहुनालाई सत्कार गर्न होस् वा परिवारसँग बसेर खान, पक्कु बनाउने चलन धेरै नेपाली घरमा अझै कायम छ । यसको स्वाद ठाउँ, परिवार र पकाउने व्यक्तिको शैलीअनुसार फरक हुन सक्छ ।

परम्परागत रूपमा पक्कु लामो समयसम्म सुरक्षित राख्न सकिने गरी तयार गरिन्थ्यो । अहिले फ्रिजलगायतका सुविधा उपलब्ध भएकाले तत्काल खानका लागि पनि विभिन्न तरिकाले पक्कु बनाउने गरिन्छ । पक्कुमा जिरा, धनियाँ, तेजपत्ता, दालचिनी, अदुवा र लसुनजस्ता सामान्य मसलाले नै स्वाद दिन सक्छन् । बजारमा पाइने गरम मसला पनि प्रयोग गर्न सकिन्छ । त्यस्ता मसलामा विभिन्न प्रकारका मसला मिश्रण गरिएको हुन्छ ।

पहिले दसैँका बेला अहिले जस्तो फ्रिजको सुविधा सबै घरमा हुँदैनथ्यो । त्यसैले मासुलाई लामो समयसम्म सुरक्षित राख्ने उद्देश्यले पक्कु बनाउने गरिन्थ्यो ।

त्यसका लागि मासुलाई नुन, बेसार र गरम मसला लगाएर तोरीको तेलमा राम्रोसँग भुटेर राखिन्थ्यो । यसरी तयार गरिएको मासु लामो समयसम्म राखेर खान सकिने भएकाले दसैँमा एकैपटक धेरै मासु पकाउने परिवारका लागि यो उपयोगी परिकार मानिन्थ्यो ।

पछि त्यही मासुलाई झोल बनाएर, ग्रेभीमा पकाएर वा सुख्खै भुटेर खान सकिन्थ्यो ।

पक्कुका लागि कुन मासु राम्रो ?

पक्कु बनाउन टाउको र खुट्टाबाहेक खसीको प्रायः जुनसुकै मासु प्रयोग गर्न सकिन्छ । तर फिला र ढाडको मासु प्रयोग गर्दा पक्कु राम्रो बन्ने बताइन्छ ।

कस्तो भाँडामा पकाउने ?

परम्परागत स्वादका लागि ढलोटको कसौंडी प्रयोग गर्न सकिन्छ । पित्तलको कसौंडीमा पनि पकाउन सकिन्छ । अहिले सहजताका लागि अन्य भाँडा प्रयोग गर्ने चलन भए पनि परम्परागत शैलीमा पकाउँदा ढलोटको कसौंडीलाई प्राथमिकता दिइन्छ ।

यसरी तयार गर्न सकिन्छ पक्कु

सबैभन्दा पहिले खसीको मासुमा नुन, बेसार, तोरीको तेल र गरम मसला राखेर राम्रोसँग मोल्ने । यसलाई केही समय छोपेर राख्दा मसला मासुमा राम्रोसँग बस्छ ।

त्यसपछि कसौंडीमा तोरीको तेल तताउने । तेल तातेपछि स्वादअनुसार ज्वानो, मेथी, टिमुर वा तेजपत्ता राखेर भुट्न सकिन्छ । त्यसमा तयार पारिएको मासु हालेर राम्ररी चलाउँदै पकाउने ।

मासु पाक्दै गएपछि सिलौटो वा मिक्सरमा पिसेको जिरा, धनियाँ, लसुन, अदुवा र हरियो खुर्सानीको पेस्ट थप्न सकिन्छ । मसला राम्ररी भुटिएपछि मासुलाई आवश्यक समयसम्म पकाउने ।

मासु पाकिसकेपछि हरियो धनियाँको पात राख्दा स्वाद र सुगन्ध थपिन्छ । धनियाँलाई मसिनो काट्नुभन्दा हातले चिमोटेर राख्दा अझ राम्रो हुने मानिन्छ ।

तत्काल खानका लागि तयार गरिने पक्कुमा प्याज र टमाटर पनि प्रयोग गर्न सकिन्छ । तर केही दिनसम्म राखेर खाने हो भने प्याज र टमाटर नराख्नु उपयुक्त हुन्छ ।

सामान्यतया पक्कु तयार हुन करिब ४५ मिनेटदेखि एक घण्टासम्म लाग्न सक्छ । तर मासुको मात्रा, आगोको तापक्रम र पकाउने तरिकाअनुसार समय फरक पर्न सक्छ ।

पक्कु बनाउँदा वाइन, भोड्कालगायतका पेय पदार्थ प्रयोग गर्ने चलन कतिपय ठाउँमा भए पनि परम्परागत पक्कुका लागि यस्ता सामग्री अनिवार्य भने छैनन् ।

दसैँका परिकारमा तेल र बोसोको मात्रा बढी हुने गर्छ । पक्कुलाई तुलनात्मक रूपमा कम चिल्लो बनाउन बोसो कम भएको मासु रोज्न सकिन्छ ।

तेलको मात्रा पनि घटाउन सकिन्छ । तर तेल निकै कम हुँदा मासु भाँडामा टाँसिने वा डढ्ने सम्भावना हुन्छ । त्यसैले कम तेल प्रयोग गर्ने हो भने मध्यम वा सानो आगोमा बिस्तारै पकाउनु उपयुक्त हुन्छ ।

यसरी मासुको गुणस्तर, मसला र पकाउने समयलाई ध्यान दिएर तयार गरिएको पक्कु दसैँको स्वादिष्ट परिकार बन्न सक्छ ।