प्रविधिले फेरिदै दसैँ

काठमाडौँ । नेपालीहरूको प्रमुख चाड दसैँको रौनक परम्परागत रूपमा परिवारको भेटघाट, टीका–जमरा, नयाँ कपडा, मिठो खानेकुरा र आफन्तसँगको जमघटसँग जोडिँदै आएको छ ।

तर पछिल्ला वर्षमा दसैँ मनाउने शैलीमा प्रविधिले पनि उल्लेख्य परिवर्तन ल्याएको छ । मोबाइल फोन, इन्टरनेट, डिजिटल भुक्तानी, सामाजिक सञ्जाल, अनलाइन किनमेल र डिजिटल सञ्चार माध्यमले दसैँको रहनसहन परिवर्तन हुँदै गएको हो ।

पहिले दसैँका लागि आवश्यक सामान किन्न बजारमै पुग्नुपर्ने, आफन्तलाई भेटेरै शुभकामना दिनुपर्ने र टाढा रहेका परिवारका सदस्यसँग कुराकानी गर्न चिठी वा टेलिफोनको भर पर्नुपर्ने अवस्था थियो । अहिले भने दसैँका लागि आवश्यक पर्ने धेरैजसो काम मोबाइलबाटै गर्न सकिने भएको छ ।

दसैँ नजिकिँदै जाँदा बजारमा किनमेलको चाप बढ्ने भए पनि उपभोक्ताको किनमेल गर्ने माध्यम भने फराकिलो भएको छ । कपडा, जुत्ता, घरायसी सामानदेखि उपहारसम्म अनलाइनबाटै खरिद गर्न सकिने भएपछि बजारको स्वरूप पनि परिवर्तन हुँदै गएको छ ।

मोबाइलबाटै दसैँको किनमेल

पछिल्लो समय अनलाइन किनमेल दसैँको तयारीको एउटा महत्वपूर्ण हिस्सा बन्दै गएको छ । विभिन्न ई–कमर्स प्लेटफर्म तथा सामाजिक सञ्जालमार्फत सञ्चालन हुने अनलाइन पसलहरूले दसैँ लक्षित छुट तथा अफर सार्वजनिक गर्ने गरेका छन् । यसले उपभोक्तालाई घरमै बसेर विभिन्न वस्तुको मूल्य तथा गुणस्तर तुलना गर्ने सुविधा दिएको छ । विशेषगरी व्यस्त जीवनशैली भएका उपभोक्ताका लागि अनलाइन किनमेल सहज माध्यम बनेको छ ।

पहिले दसैँको किनमेलका लागि राजधानीका ठूला बजारमा भीड लाग्ने गरे पनि अहिले उपभोक्ताको एउटा हिस्सा मोबाइलबाटै सामान छनोट गरी घरमै डेलिभरी लिन थालेको छ । यसले व्यापार व्यवसायको स्वरूपमा समेत परिवर्तन ल्याएको छ ।

अनलाइन कारोबार बढेसँगै साना तथा घरेलु व्यवसायले समेत सामाजिक सञ्जाललाई बिक्रीको माध्यम बनाउन थालेका छन् । फेसबुक, इन्स्टाग्राम तथा टिकटक जस्ता प्लेटफर्ममार्फत कपडा, खाद्य सामग्री लगायतका वस्तुको बिक्री हुने गरेको छ ।

डिजिटल भुक्तानीले सहज बनाउँदैछ कारोबार

दसैँको समयमा हुने आर्थिक कारोबारमा डिजिटल भुक्तानीको प्रयोग पनि बढ्दै गएको छ । मोबाइल बैंकिङ, क्यूआर कोड, इसेवा तथा डिजिटल वालेट मार्फत भुक्तानी गर्ने सुविधा विस्तार भएपछि नगद बोकेर हिँड्नुपर्ने बाध्यता हटेको छ ।

साना पसलदेखि ठूला सपिङ सेन्टरसम्म डिजिटल भुक्तानीको सुविधा उपलब्ध हुन थालेको छ । उपभोक्ताले सामान खरिद गरेपछि मोबाइलबाटै भुक्तानी गर्न सक्ने भएकाले कारोबार छिटो र सहज हुने गरेको छ ।

त्यस्तै, दसैँको अर्थतन्त्रलाई समेत डिजिटल प्रणालीसँग जोड्दै लगेको छ । पहिले दसैँका लागि घरमा पैसा पठाउन बैंक वा रेमिट्यान्स काउन्टर पुग्नुपर्ने भए पनि अहिले धेरै काम मोबाइलबाटै सम्भव भएको छ ।

विदेशमा रहेका आफन्तसँग डिजिटल भेटघाट

दसैँ परिवारसँग भेटघाट गर्ने पर्व भए पनि रोजगारी, अध्ययन तथा अन्य कारणले धेरै नेपाली देश–विदेशमा छरिएका छन् । यस्तो अवस्थामा डिजिटल प्रविधि टाढा रहेका परिवारलाई जोड्ने माध्यम बनेको छ ।

भिडियो कल, सामाजिक सञ्जालमार्फत विदेशमा रहेका आफन्तले समेत दसैँको टीका, जमरा र पारिवारिक जमघट प्रत्यक्ष हेर्न तथा कुराकानी गर्न सक्ने भएका छन् ।

कतिपय परिवारमा विदेशमा रहेका सदस्यले भिडियो कलमार्फत घरका सदस्यसँग टीका लगाउने समय जोडिने गरेका छन् । भौतिक रूपमा एउटै ठाउँमा उपस्थित हुन नसके पनि डिजिटल माध्यमले पारिवारिक सम्बन्धलाई निरन्तरता दिन सहयोग गरेको छ ।

सामाजिक सञ्जालमा दसैँको रौनक

दसैँको समयमा सामाजिक सञ्जाल पनि शुभकामना आदानप्रदानको प्रमुख माध्यम बनेको छ । विगतमा दसैँको शुभकामना दिन आफन्त तथा साथीभाइलाई प्रत्यक्ष भेट्ने वा फोन गर्ने गरिन्थ्यो । अहिले भने फेसबुक, टिकटक, इन्स्टाग्राम लगायतका माध्यमबाट केही सेकेन्डमै ठूलो संख्यामा मानिसलाई शुभकामना पठाउन सकिन्छ ।

दसैँका तस्वीर, भिडियो, टीका–जमरा, पारिवारिक जमघट तथा गाउँघरका गतिविधि सामाजिक सञ्जालमा सार्वजनिक गर्ने चलन पनि बढेको छ । यसले व्यक्तिगत अनुभवलाई डिजिटल रूपमा अभिलेख गर्ने संस्कृतिसमेत विकास गरिरहेको छ ।

विशेषगरी युवा पुस्ताले दसैँको परम्परागत संस्कारलाई डिजिटल सामग्रीसँग जोडेर प्रस्तुत गर्न थालेको छ । गाउँघरमा हुने पिङ, पारिवारिक जमघट, खानपान तथा सांस्कृतिक गतिविधिका भिडियो सामाजिक सञ्जालमा सार्वजनिक हुने गरेका छन् ।

परम्परा उस्तै, माध्यम नयाँ

प्रविधिको प्रयोग बढे पनि दसैँको मूल सांस्कृतिक पक्ष भने कायमै छ । टीका, जमरा, आशीर्वाद, पिङ, पारिवारिक भेटघाट र सामूहिक खानपानजस्ता परम्परा अझै दसैँका प्रमुख विशेषता हुन् ।

तर यी परम्परालाई मनाउने, त्यसको तयारी गर्ने र त्यसको अनुभव अरूसँग बाँड्ने माध्यम भने डिजिटल बन्दै गएको छ । यही कारण पछिल्लो पुस्ताका लागि दसैँ परम्परा र प्रविधिको संयोजन बनेको छ ।

दसैँको बजारमा डिजिटल कारोबारको विस्तारले आगामी दिनमा आर्थिक गतिविधिलाई अझै डिजिटल बनाउन सक्ने सम्भावना पनि देखाएको छ । उपभोक्ताको व्यवहारमा आएको परिवर्तनसँगै व्यवसायीले पनि डिजिटल माध्यमलाई प्राथमिकता दिनुपर्ने अवस्था बनेको छ ।

यसरी प्रविधिले दसैँको परम्परालाई विस्थापित गरेको भन्दा पनि त्यसलाई नयाँ माध्यमबाट अघि बढाइरहेको छ । घरदेखि बजारसम्म, किनमेलदेखि भुक्तानीसम्म र शुभकामनादेखि पारिवारिक भेटघाटसम्म डिजिटल माध्यमको प्रयोग बढ्दै जाँदा नेपालीहरूको दसैँ पनि क्रमशः परम्परा र प्रविधिको संगम बन्दै गएको छ ।